Писмото на поглавицата Сиетл

Кога претседателот на САД , Франклин Пирс пред повеќе од еден и пол век, во 1854 год, понудил државата да купи голем дел од индијанската земја, а на индијанскиот народ му понудил резерват, на таа понуда добил одговор од поглавицата на племето Сиетл. 

На неговите зборови секаков коментар е излишен:

„Кога Големиот поглавица од Вашингтон го испраќа својот глас дека сака да ја купи нашата земја, од нас бара премногу. Како може да се купи или продаде Небото, топлината на Земјата? Таа идеја нам ни е туѓа. Ние не сме сопственици на свежиот воздух и бистрата вода. Ако ние не го поседуваме свежиот воздух и бистрата вода, како вие тоа можете да го купите?

Секој дел од оваа Земја е свет за мојот народ.
Секоја блескава борова игличка, секое зрно на песокот на речното корито, секоја метличка во темнината на шумата, свети во мислите и искуството на мојот народ. Соковите кои течат низ дрвјата го носат сеќавањето на црвениот човек. Кога мртвите белолики одат на прошетка меѓу ѕвездите, ја забораваат Земјата која им го дала животот. Нашите мртви никогаш не ја забораваат оваа убава земја, бидејќи таа е мајка на црвениот човек. Ние сме дел од земјата и таа е дел од нас! Миризливите цвеќиња се нашите сестри; еленот, коњот, големиот орел, сите тие се наши браќа. Стеновитите врвови, сочните пасишта, топлината на телото на понито и човекот – сите и припаѓаат на истата фамилија.

Така, кога Големиот поглавица од Вашингтон испраќа глас дека сака да ја купи нашата земја - бара премногу од нас. Големиот поглавица порачува дека ќе ни најде место на кое убаво ќе живееме. Тој ќе ни биде татко, а ние негови деца.

Ние ќе ја разгледаме вашата понуда да ја купите нашата земја.
Но, тоа нема да биде лесно!
Оваа земја нам ни е света.
Оваа сјајна вода што тече низ брзаците на нашите реки не е само вода, туку и крвта на нашите предци. Ако ви ја продадеме земјата, ќе морате да се сетите дека тоа е свето и морате да ги учите вашите деца дека тоа е свето и дека во секој одраз во бистрата вода на езерата ги раскажува случувањата и сеќавањата на мојот народ. Жуборот на водата е гласот на таткото на мојот татко. Реките се нашите браќа, а тие ни ја гасат жедта. Реките ги носат нашите кануа и ги хранат нашите деца. Ако ви ја продадеме нашата земја, морате да се сетите и да ги учите нашите деца дека реките се наши и ваши браќа, и отсега, морате на реките да им пружите добрина каква би сте пружиле на секој брат.

Ние знаеме дека белиот човек не го разбира нашиот живот.
Нему еден дел од Земјата му е како кој било друг, зашто тој е странец што доаѓа ноќе и зема од Земјата сé што сака. Земјата не е негов брат, туку негов непријател, и кога ќе ја покори тој продолжува понатаму. Ги остава зад себе гробовите на своите татковци и не му е грижа. Тој ја одзема земјата од своите деца и не му е грижа. Гробовите на неговите предци и земјата што му ги роди децата остануваат заборавени. Спрема Мајката-Земја и спрема братот-небото се однесува како да се тоа работи кои можат да се купат, ограбат, продадат како стадо или сјаен накит. Неговата алчност ќе ја проголта земјата и ќе остави само пустош.

Не знам!
Нашиот начин е поинаков од вашиот.
На црвениот човек го болат очите од погледот на вашите градови. Можеби е тоа затоа што црвениот човек е див и не разбира. Нема мирно место во градовите на белиот човек. Нема место каде би се слушнало отворањето на лисјата во пролет или треперењето на крилцата на мушичката. Можеби е тоа затоа што јас сум див и не разбирам. Бучавата ми ги навредува ушите. Што е животот ако човекот не може да го чуе осамениот крик на козорогот или ноќното крекање на жабите во барата?
Јас сум црвен човек и не разбирам.

Индијанецот повеќе го сака благиот звук на ветерот кога си поигрува со површината на мочуриштето, мирисот на воздухот освежен со пладневниот дожд или намирисан со боровинка. Воздухот е скапоцен за црвениот човек, зашто сé што е живо го дели истиот здив – животното, дрвото, човекот. Белиот човек делува како да не го забележува воздухот што го вдишува. Како човек кој умира многу денови, така и белиот човек отапел на смрдеата. Ако ви ја продадеме земјата, морате да се сетите дека воздухот е скапоцен за нас, дека воздухот го дели својот дух со целиот живот кој го поддржува. Ветерот што на мојот дедо му го даде првиот здив, исто така ќе го прифати и неговиот последен здив.

Ако ви ја продадеме нашата земја, морате да ја чувате како нешто најскапоцено, како место каде белиот човек ќе може да го вкуси ветерот засладен со мирисот на полските цвеќиња.

Така ќе ја разгледаме вашата понуда да ја купите нашата земја. Ако одлучиме да прифатиме, ќе поставам еден услов:
Белиот човек ќе мора да се однесува спрема животните на оваа земја како кон свои браќа.
Јас сум див и не разбирам друг начин.
Видов илјадници бизони кои се распаѓаат во преријата, што ги оставил белиот човек застрелувајќи ги од возот кој минува. Јас сум дивјак и не разбирам како димечкиот метален коњ може да биде поважен од бизонот, кога ние убиваме само за да останеме живи. Што е човекот без животните?
Кога би исчезнале животните човекот би умрел од осаменоста на духот. Она што ќе им се случи на животните, набргу ќе му се случи и на човекот. Сите работи се меѓусебно поврзани.

Морате да ги научите своите деца дека тлото под нивните стапки е пепелта на нивните дедовци. За да ја почитуваат земјата, кажете им на вашите деца дека земјата со нас е во сродство. Учете ги вашите деца како што правиме ние со нашите, дека земјата е наша мајка ... Што и да ја снајде неа, ќе ги снајде и синовите на земјата.
Ако човекот плука на тлото, тој плука на самиот себе.
Тоа ние го знаеме:
Земјата не му припаѓа на човекот; човекот и припаѓа на земјата!
Тоа ние го знаеме. Сите работи се поврзани, како крвта што го обединува семејството. Што и да ја снајде земјата, ќе ги снајде и синовите на земјата. Човекот не го ткае ткивото/предивото на животот; тој е само нишка во него. Што прави со предивото, тоа си го прави самиот себеси.
Дури и белиот човек, чиј Бог говори и шета со него како пријател со пријател, не може да биде исклучен од заедничката судбина. После сé, ние можеме да бидеме браќа. Ќе видиме. Знаеме една работа, која белиот човек еден ден ќе ја открие – нашиот Бог е истиот Бог. Вие сега можете да мислите дека вие Го имате, како што сакате да ја имате нашата земја; но, тоа не можете. Тој е Бог на луѓето и Неговата сомилост е еднаква и за црвениот и за белиот човек.
Таа земја Нему Му е драга, а да и се штети на земјата е презирање на нејзиниот Создател. На белите луѓе им треба и премин; можеби побргу отколку на сите други племиња. Ако го онечистите вашиот кревет, една ноќ ќе се загушите во сопствениот смет. Во своето настојување ќе горите во огнот на Богот што Ве довел наваму и со некои необјаснети намери Ви дал власт над оваа земја и над Црвениот човек.

Судбината е мистерија за нас, затоа што ние не знаеме кога сите бизони ќе бидат заклани и дивите коњи припитомени, зошто во длабочината на шумата има толку човекова смрдеа...

Каде е еленот, дабарот? Каде се? Ги нема повеќе.
Каде е орелот? Одлета . . .
Вистинскиот живот заврши. Почнува борбата за преживување!

За Ханс Лотар Штепан

(Абе, кога ќе тргне на лошо - тргнато е.)

Почина Ханс Лотар Штепан, авторот на книгата „Македонскиот јазол“.

Тој беше прв германски амбасадор во Македонија, но многу повеќе човек кој со книгата, но и со интервјуата и чекорите што ги правеше, амбасадор на Македонија во Европа и светот. 

Во книгата „Македонскиот јазол“ објави документи за Македонија од германското Министерство за надворешни работи во периодот од Берлинскиот конгрес 1878 до Првата Светската Војна 1914 год. Покрај документите, со своите остроумни забелешки - тој им го определи местото на сите земји на Балканот, каде секако има место и за Македонија, и тоа значајно место! Со неа - тој не само што ја кажа вистината пред Европа, туку уште поважно - им ја покажа на Македонците (на кои секогаш некој друг од страна треба да им потврди дека постојат)!

Ханс Лотар Штепан си го кажа своето - но го кажа пред сите:

„Убеден сум дека сите историчари се согласуваат дека ако сакате да ја сфатите денешната политичка ситуација, морате да навлезете во историјата. Оваа историја докажа она што јас го проверив, на пример, дека Грција пред 1912-’13-тата никогаш не ја поседувала македонската територија. Ни во античко, ни во римско време, ниту во словенско време, ни за време на Отоманската империја - само по прекршувањето на меѓународниот закон во 1912-’13-тата за време на Балканските војни, заедно со Бугарија, Србија и Црна Гора. Тие ги окупирале и ги припоиле Македонија, Тракија и Епир. Во основа, Грција ја украла македонската територија, зашто ова било против меѓународниот закон.
.......
Оваа историска врска е целосно независна од правото на Македонија за самоопределување. Сите народи во светот го имаат тоа право, така и Македонија може сама да решава за својот идентитет, за своето име. Никој не треба да се меша. “

(секогаш јасно и отворено на страната на Македонија)

Македонија му оддаваше признанија на Штепан, „Блаже Конески“ од МАНУ, наградата „Крсте Петков Мисирков“ како и повеќе плакети и признанија за високи достигнувања. Но, и тоа е малку!

Почивај во мир - голем пријателу на Македонија!

По повод Гане Тодоровски

Почина Гане Тодоровски. Бог да го прости.

Искрено, многу ми е жал. Тој беше еден од моите омилени луѓе, пред сè, а потоа патриоти и поети, и секако професори.

Оваа песна ми е една од неговите омилени... баш е негова..

Биографија

Се родив

Тоа е совршен факт

Живеам доста

Тоа е веќе непорекливо

Кому му требам

Секој е должен сам да знае

Пречам ли некому

Нека ме одмине

Премногу е непожелно

Да бидам одбран за враг

Вражја е живеачката

А јас сум рековме нејзин факт

Ќе умрам колку за доказ

Дека навистина сум живеел.

Заради него влегов во МААК, надевајќи се дека македонската интелигенција ќе може нешто да направи, но за жал, како што се распадна партијата, така се распаднаа и моите надежи за такво нешто.

И, уште една негова песна, која иако е напишана седумдесеттите години, сè уште е актуелна:

ФУСНОТА БЕЗ ПОВОД

Ги оставивме мускулите на село,

ги оставивме легендите, ливадите, лошините,

зареците, клетвите, благословиите,

дотековме како пролетен порој — одненадеж,

за да мy станеме квасец на градот,

за да му станеме озон на градот,

за да му станеме фермент на градот,

за да го помакедончиме Скопје —

Ој, Македонијо, малодушна и кибарна,

кај ти е без нас алот!

Дотековме во град по весници, по cтpyja,

пo телевизори, пo стадиони, no кина,

пo бањи домашни, по чисти клозети, по тротоари,

дојдовме за да дринчиме секој први

пред благајните,

дотековме, дотрчавме, доклинкавме, —

Ој, Македонијо, кај ти е без нас алот!

Ој, Македонијо, градска и социјалистичка,

натема ти го селото обескозено,

обезлуѓено, како по чума поморија,

Ој, Македанијо, сo пет епископи

и илјада икони испокрадени,

Ој, Макадонијо со сојузни министри

и судбина на периферија.

Ој, Македоиијо, со јоги душеци, со терени за скијање,

со пленуми, со црква автокефална,

со тела самоуправни, со штедни книшки,

со приватни земјоделци, со коли половни,

со сметки девизни, со дефицитарно осигурување

со први домати во Републиката,

со четиринаесет академици, со безброј политичари,

со евтин зеленчук, со таан-алва,

со голем број дипломи и со ниски плати,

со две затворени граници, со трета хипокритска

и четврта замислена, —

Ој, Македонијо на конкурси и конгреси,

на два Илиндена и филмови нетитлувани

на македонски, —

О, Македонијо, пленумска, синдикална,

од лани уште синодална, автокефална,

колку ќе биде платен тутунот годинава?

Колку (кредит ќе ветат банките?

Колку ли уште приватни крчми ќе отвориме?

Колку девизи надвор ќе депонираме?

Ој, Македонијо, со голем број неписмени,

со академија на науките и уметностите,

со беспрекорна грижа за народностите,

со мал тираж на весници, со многу пензии,

колку навистина ќе биде платен тутунот?

Ој, Македонијо, кај ти се селата мијачки?

Кај се Помаците? Кај се ветросаа?

Кај се Егејците? Кај се витосаа?

Ој, Македонијо, распослана од Узбекистан

до Анадолија, Канада и Австралија,

од Балтик до Карпатите,

до немај-каде, до глувчина дупка,

до канцелариите на бирократите.

Ој, Македонијо, не пати за Патакос,

многушто уште ќе доживееме!

Ој, Македонијо, пушти го родот нека се растура

небаре семето Хамово, небаре проколнатици.

Живите треба да живеат, мртвите ќе починуваат

а безработните ќе трагат пo работа.

Ој, Македонијо, науми почит кои мртвите,

збери ги коските на своите закубеници,

коските Мисирковите, коските Цепенковите,

коските Ѓорче Петровите,

прибери ги во Скопје,

покpaj Гоцевите, покрај најсветите,

и крени крај нив паметник

на неродениот Македонец —

Ој, Македонијо,

колку ли уште ни треба

за да те домакедончиме!

Почивај во мир Гане, и камо нашава Македонија да има повеќе луѓе како тебе...

Мајка Тереза - уште еден бренд на Македонија

Покрај Јустинијан, за рекламирање на Скопје и Македонија, секако треба да се форсира Мајка Тереза.

Мајка Тереза е личност за која ретко кој во светот не слушнал. Таа е единствениот македонски Нобеловец, жена, која целиот живот им го посвети на сиромашните, болните, отфрлените од општеството, која неуморно му се посвети на хуманизмот поради што е прогласена за светица.

Да повторувам овде која е Мајка Тереза навистина е бесмислено, бидејќи за разлика од целосното запоставување на Јустинијан, за Мајка Тереза сепак нешто е направено: Спомен-куќата во центарот на Скопје, која за една година ја посетиле 80 000 луѓе, и официјалната интернет страница на куќата со доста информации.

Но, и тоа некако е недоволно.

Не знам зошто, ама кај нас сите работи не се како што треба. Никој жив не ја поврзува Мајка Тереза со Македонија, па ни самите Македонци. Ако некој почитувач на оваа голема хуманитарка има желба да дојде во нејзиното родно место - за тоа ќе треба „дебело“ да се помачи. Сајтот и Спомен-куќата никако не се поврзани со Македонија. Тоа, како да лебди во некој непознат простор без почеток и крај, без место и корен.

Што сакам да кажам? Сакам да кажам дека сè треба да има некаква хиерархиска подреденост. Линкови кои ќе се движат од горе надолу и од долу нагоре. Ако некој се заинтересира за Македонија - мора да има централна база на податоци (сајт) од каде може да допре до сè што е интересно за нашата земја. На Википедија има нешто такво: порталот Република Македонија, но таму нема линк до Спомен-куќата на Мајка Тереза, до другите официјални страници (иако ретки) на археолошките наоѓалишта во Македонија, до неофицијални, но квалитетни блогови итн. (Секако, тука ниту со еден збор не е спомнат Јустинијан, а за доаѓањето на Словените се раскажува на долго и на широко.)

А и обратно - на страницата на Спомен-куќата на Мајка Тереза не се спомнува Македонија, а за некаков линк не станува ни збор. (Затоа сè ми лебди - без корени.) Па, каде се наоѓа таа Спомен-куќа? Според мене, страницата треба да биде обоена македонистички, да ги има сите наши бои и симболи, карти, мапи (има една колку за лек) - за кога ќе се отвори - веднаш да се знае за што станува збор - а не дека е тоа само една необична зграда во некојси зафрлен град некаде на земјината топка...

Мое е - не е мое - Епиктет

Родителите посакуваат нивните деца да бидат совршени, а се помируваат со нивната несовршеност...

За мајките, верувам дека најубавите моменти во животот се раѓањето на децата. Иако поминаа многу години сè уште живо се сеќавам на чувството на љубов кога се роди моето прво дете. Држејќи го во раце тоа мало живо суштество кое беше мој плод, кое излезе од мене, му се восхитував, а често и плачев од пресилната љубов. Но, многу брзо сфатив дека веќе не е дел од мене, дека си е посебен човек кој се развива на посебен начин. Често родителите веруваат дека децата се нивна сопственост и дека може да прават со нив што сакаат. Им ги наметнуваат своите ставови, ги тераат да бидат она што во младоста самите не успеале да станат, ги казнуваат за самостојните чекори кои не се во склад со нивното гледиште на животот, ги тераат да живеат онака како што самите мислат дека треба да се живее. Но, не е така. Секој има право да си го одбере својот пат, а родителите треба да бидат тука за да помогнат...

Епиктет е стоички филозоф кој живее на почетокот од нашата ера. Уште кога бил дете го довеле како роб во Рим. Има една анегдота за него во која се гледа неговиот цврст карактер, самоконтрола и интелект. Имено, неговиот господар Епафродит, нешто незадоволен од Епиктет го ставил на направа за измачување истегајќи му ја ногата. Сосема мирно, Епиктет го предупредил дека ако продолжи со истегнувањето, ќе му ја искрши ногата и ќе го направи својот роб куц. Господарот сепак продолжил и ногата навистина се скршила, а Епиктет само рекол: „Ве предупредив дека ќе се скрши“. Веројатно поради духовната надмоќ и почитта што ја предизвикувал кај луѓето, неговиот господар го ослободил. За време на императорот Домитијан кој ги прогонувал филозофите од Рим, Епиктет заминал во Никопол (Епир) каде отворил своја школа. Меѓу учениците се издвоил Флавиј Аријан, кој најверојатно ги напишал „Разговори“ и „Прирачник“ - дела од каде се црпат знаењата за учењето на Епиктет.

„Прирачникот на Епиктет“ е една книшка од афоризми, изреки, кои претставуваат синтетизирани и издвоени тематски целинки. Секоја од нив пренесува посебна порака.

Можеби заради животното искуство (тоа што бил роб), а сигурно и заради големата духовност, неговите изреки зрачат со вистинитост. 

Еве како тој ја дефинира сопственоста, односно она што е во наша моќ и она што не е.

1.

Од нештата, едни се во наша моќ, а други не се во наша моќ. Во наша моќ се сфаќањата, дејствието, стремежот, одбегнувањето; со еден збор, сите дела што изворно се наши. Не е во наша моќ телото, имотот, угледот, местото во општеството; со еден збор, сите дела што изворно не се наши.

2.

Она што е во наша моќ, по природа е слободно, не е недостапно ниту пак може да биде одземено. А она што не е во наша моќ е слабо, ропско, може да биде недостапно, туѓо е.

3.

Затоа запамети: ако го сметаш за слободно она што по природа не е слободно, а за свое го сметаш она што е туѓо, ќе трпиш многу страдања, јадови и маки, прекорувајќи ги за тоа боговите и луѓето. Но, ако за свое го сметаш само она што е твое, а за туѓо она што навистина е туѓо, никогаш никој не ќе те принуди на нешто, никој не ќе ти пречи, никого нема да прекоруваш ниту да обвинуваш, ништо не ќе правиш против своја волја, никој не ќе ти наштети нешто; непријатели нема да имаш оти не ќе претрпиш никаква штета.

*Првите неколку изреки од книгата се однесуваат на работите што се во наша моќ (или наша вистинска сопственост) и оние што не се. Според Епиктет (а мене ми е многу прифатливо), вистински среќен и задоволен човекот може да биде само ако е свесен што е негово.

Што е мое? Всушност, моја е само мојата духовност, моите сфаќања и размислувања, моите знаења и стекнати искуства, мој е изборот како ќе дејствувам, како ќе се однесувам, кон што ќе се стремам и што ќе избегнувам за да не бидам повредена. Па, тука е одговорот и на филозофското прашање - што сум јас? (кој сум јас?) Јас сум мојата духовност, моите сфаќања и размислувања. Ништо друго не сум јас. Јас сум господар само на овој дел - можам да мислам како сакам, да стекнувам знаења, да се стремам кон осознавања. Овој дел од мене никој не може да ми го одземе, затоа Епиктет го дефинира како слободен (а веројатно и затоа што бил роб, па сè друго било потчинето, ама духовноста никој не можел да му ја одземе). Телото? Тоа во секој момент може да се прекрши, разболи, но духот не може; имотот во секој момент може да изгори, пропадне и да се загуби; угледот со најмал кикс може да биде срушен и секогаш зависи од другите; сите овие работи се слаби и туѓи, и не зависат од нашата моќ.

Значи, за да не страдаме во животот, мора да расчистиме со себеси и да сфатиме што е наше и во наша моќ, а што не е.

8.

Запамети: за секое поединечно нешто што ја привлекува твојата душа, ти користи или го посакуваш помисли си какво е тоа, почнувајќи од она што е најмалку важно. Ако посакуваш грне, помисли си дека ти едноставно посакуваш грне. Ако тоа се скрши, нема толку да жалиш. Ако многу го сакаш своето дете или жена, помисли си дека тоа што го сакаш е човек. Доколку се случи некој од нив да умре не ќе се избезумиш од болка.

10.

Не самите нешта туку мислењето што луѓето го имаат за тие нешта предизвикува немир кај нив. На пример, смртта не е нешто страшно оти и Сократ ќе се плашеше од неа. Самиот наш став спрема смртта предизвикува страв и затоа смртта ни е страшна. Кога нешто ни пречи или сме вознемирени, не треба причината да ја бараме во нешто друго туку во нас самите, во нашите сопствени ставови спрема тоа нешто. Кога ќе направи нешто лошо, простиот човек ги обвинува другите; оној што е на почетокот од образованието се обвинува себеси. Вистински образованиот човек не ги обвинува ни другите ни себеси.

11.

Немој да се гордееш со туѓи предности. Кога еден коњ би се фалел говорејќи: „Јас сум убав“, тоа некако би се прифатило. Но ако ти се пофалиш велејќи: „Имам убав коњ“, знај дека се гордееш со коњско добро...

15.

Никогаш за ништо немој да речеш: „Го загубив“. Подобро речи: „Го вратив назад“. Ако ти умрело детето, речи дека си го вратил назад. Лишен си од она што ти е дадено на овој свет; сега си го вратил назад. Но, ќе речеш дека тоа ти го одзел некој арамија! Не е твоја грижа на кој начин ти е земено даденото. Сè додека ти е дадено, грижи се за него како за туѓо како што гостите се грижат за она што припаѓа на гостилницата.

19.

Ако посакуваш твоите деца, жена ти и сите твои блиски да живеат вечно, бездруго си малоумен. Ти сакаш она што не е во твоја моќ да биде во твоја моќ, а туѓите нешта сакаш да бидат твои...

Децата што сум ги родила не се мои (секако дека се мои во пошироката смисла на зборот), но не се моја сопственост за да смеам да се однесувам со нив како со себе. Само тие имаат право да одлучуваат за својата душа (духовност, напредок, стремеж), а јас можам само да поттикнувам и помагам, ништо повеќе (и ништо помалку).

Уште малку за „Тајната историја“ од Прокопиј

Византија, односно, Источното Римско Царство доживува најголем подем за време на Јустинијан и Теодора (но, и најголем пад по нивното заминување од власт). Големиот Јустинијан успева да ја прошири и зацврсти империјата, а Теодора е една од ретките жени, која успева да застане рамо до рамо со својот маж, па и таа да биде почитувана како „императорка“ (кој вика дека немало феминизам пред 1900 година?)

Веќе кажав, дека Прокопиј ја напишал „Историјата на војните“ во 8 книги во која ги опишал големите подвизи на императорот, како и неговите градби. Неспорна е неговата величина. Од последната книга, „За градбите“ дознаваме за постоењето на Јустинијана Прима, големиот, прекрасен град што го изградил по разурнувачкиот земјотрес што се случил во близина на неговото родно место.

Прокопиј, како раскажувач, веќе малку го опишав во постот за Младоста на Теодора, но тука би сакала да додадам уште нешто. Тој е очигледен лицемер и ласкател, кој на секој начин сакал да му се додвори на големиот и моќен император. Претерувал во опишувањето на позитивностите на Јустинијан, претерувал во величањето, претерувал во сè. Таму Јустинијан не е реална личност. Ниту еден човек нема само позитивни особини. Па, затоа сметам дека во „Тајната историја“ тој повторно многу претерува, но овојпат во негативна смисла. (Во однос на тоа дали е негова или не оваа книга, сè повеќе познавачи на неговото дело се убедени дека е негова и денес тоа е веќе неспорно.)

Прокопиј и припаѓал на старата сенаторска аристократија која во времето на Јустинијан ги губи своите привилегии и не може да се помири со големите промени кои секогаш се случуваат бурно. Тој посакувал да биде сè по старо, и ако веќе нешто морало да се менува, тогаш императорот секако (според него) требал да се грижи за благосостојбата на своите поданици. Бидејќи тоа Јустинијан не го правел, предизвикал гнев и омраза кај Прокопиј. И јас да сум на негово место веројатно би напишала една ваква книга каде би си ги истресла сите свои чемери, со многу претерување и субјективизам. Односно, она што мене лично ми пречело би си го пишувала некаде скришно. Затоа, не ми е чудно постоењето на една ваква книга, која заради големиот „трачаризам“ отсекогаш била многу популарна. Убедена сум дека ни половина од тоа не е реално, туку е само еден горчлив излив на човек кој немал кому, ни каде да си ја истресе душата.
(Погледнете го и ова во врска со Теодора.)

Ако во „Историја на војните“ сè е убаво и бело, во „Тајната историја“ сè е грозно и црно. И уште еднаш да повторам, не постои човек кој е само добар или само лош, само ангел или само демон. Секој има свои добри и лоши страни. Па, ако сакаме да бидеме реални во проценката на карактерите на Јустинијан и Теодора (ако тоа воопшто некому му е важно), тогаш веројатно дел од она што е опишано во „Тајната историја“ е вистина (барем од гледна точка на Прокопиј).

Веќе кажав со колкава омраза ја опишал Теодора, како сурова, бескрупулозна, распуштена - најмногу ваква, бидејќи една жена најлесно е да ја навредиш нарекувајќи ја проститутка, но сега тука ќе се задржам на Јустинијан.

Него не може да го обвини за распуштен живот, бидејќи тоа за мажите не важи, па се свртува кон неговиот суров карактер.

„До востанието наречено Ника, тие (Јустинијан и Теодора з.м.) сметаа дека ќе можат да се дограбат до богатствата на сите богати граѓани. Но, кога тоа избувна, како што веќе раскажав, властодршците ги конфискуваа имотите на речиси сите сенатори (Прокопиј бил сенатор, з.м.), посегнаа по целата нивна покуќнина и по најубавите имоти, а се откажаа од оние кои подлежеа на најжесток и најтежок данок и, божем од човекољубие, им ги вратија на нивните претходни сопственици. Затоа, несреќниците беа сè повеќе притиснати од собирачите на данок, од постојано растечките лихви и долгови и беа принудени да живеат во очајна борба за преживување.“

Тука, Прокопиј всушност стравува за својата лична судбина, и судбината на својот имот, па затоа ги сожалува своите блиски по сталеж луѓе, а властодршците ќе ги направи најстрашни демони во продолжение на текстот:

„Поради сето тоа, Јустинијан и Теодора никогаш не ни изгледале, мене и на мнозина од нас како луѓе, туку такви кои се потонати во крв или, како што велат поетите, човекојадни демони. Тие најпрво се советуваа меѓу себе како најлесно и најбрзо можат да го уништат целиот човеков род и неговите дела, а потоа земаа човечки лик и, претворени во луѓе-демони, ја растресуваа целата населена Земја.“

Тука е јасно дека претерува, тој самиот кажува, дека за таквите луѓе поетите би кажале дека се човекојадни демони. Но, оваа мисла од тука се провлекува цело време во книгата, речиси како единствена вистина. Што значи, бидејќи не може Јустинијан да биде проститутка, ќе биде демон.

Но, сето ова, ама воопшто не е важно!

Важно е она што беше главната поента на моето пишување за Јустинијан. 

Ние треба да го грабнеме, да го избрендираме и да го рекламираме како една од атракциите на Македонија. Со него и со другите големи луѓе што потекнуваат од Македонија треба да се гордееме, да ги истакнеме и тие приказни да му ги продаваме на светот, а не плачките од типот „сите (соседи) нè мразат“, „големата неправда на Македонците“ итн. итн.

 

Од „Тајната историја“ на Прокопиј Кесариски - младоста на Теодора

Големиот писател Прокопиј Кесариски напишал купишта книги (денес истории) за уште поголемиот император Јустинијан.

Во почетокот на царувањето на Јустинијан, Прокопиј му бил секретар и правен советник на војсководачот Велизир, кој му бил надреден, но и покровител. Со години, тие двајцата заедно ги преживувале војните против Персијците, походот во Африка, војните против Готите во Италија и втората војна со персискиот шах Хозрој (кога се нарушува „вечниот мир“ со Византиската Империја). Во тие години Прокопиј му бил приврзан на талентираниот војсководец Велизар и со него ги преживеал стравувањата од љубоморниот Јустинијан (кому завидливите дворјани му ја поткопувале довербата). И, кога Јустинијан повеќе нема да биде наклонет кон Велизар, Прокопиј решава сам да си го пробива патот кон врвот. Така станува писател и ги опишува сите воени походи каде го велича големиот император. Тоа се 8 книги „Историја на војните“, каде во првите 2 е опишана персиската војна, во третата и четвртата војната во Африка против Вандалите, 5.,6. и 7. за готската војна и во 8. која е додадена малку подоцна „За градбите“ се слави Јустинијан како голем градител.

Овој Прокопиј не ми е многу симпатичен лик. Својот покровител (и пријател) го напуштил кога било „густо“ и се свртел кон моќта (императорот) за кого почнал да пишува ласкави романчиња. Лицемерно типче. И најверојатно, зашто сепак не можел да го издржи притисокот на постојано лажење и величање на императорот, ја напишал „Тајната историја“ - книга во којашто Јустинијан и Теодора се опишани како ѕверови, најдолни луѓе, со најлоши особини - бескрупулозни, бесрамни, сурови, убијци, со еден збор - грозоморни!

Теодора

За разлика од другите истории на Прокопиј, каде Теодора е жена од народот и опишана како цврста и решителна, жена која стои веднаш до својот маж и му помага во најтешките моменти, во „Тајната историја“ ја гледаме нејзината опачина (а богами и изопаченост). Еве со каква одбивност тој ја опишува младоста на Теодора:

„...Уште извесно време била незрела да биде со маж и не можела да се однесува како жена; но таа не се воздржувала од тие работи и се оддавала на срамен полов акт на машки начин, со пропаднати момчиња, а тоа го правела дури и со робови кои ги придружувале своите господари во театарот, користејќи го згодниот случај, покрај другото, да ја завршат и таа срамна работа. Теодора поминала долго време во јавната куќа, оддавајќи си го телото на такви неприродни занимања. Веднаш штом пораснала и стигнала до зрелост, отишла меѓу актерките и станала обична хетера, од оние кои старите ги нарекуваат уличарки. Бидејќи не знаела да свири на флејта ниту на харфа, ниту пак била обучена за танчерка, таа требало постојано да си го продава телото и своите убавини на првиот којшто ќе го сретне. Потоа учествувала во мимички претстави, дури станала и актерка во театарот, секогаш играјќи со шутовите во непристојни сцени. Била особено остроумна и префинета и веднаш предизвикувала општо внимание. Таа не знаела за срам и никој никогаш не ја видел засрамена, без двоумење вршела најсрамни услуги. Дури и кога ја тепале и ја опсипувале со навреди и со шлаканици, таа весело се шегувала и громко се смеела. Се разголувала однапред и на случајно присутните им го покажувала отворено она што треба да биде скриено и невидливо за мажите.

Теодора се подбивала со своите љубовници, правејќи се наивна. Била недостижна за изнаоѓањето нови начини за љубовни односи и со тоа успевала трајно да ги освои душите на развратниците. Никогаш не оставала таа да биде освоена, напротив, со примамлива насмевка и со ласкање, со заводливо одење, ги намамувала своите жртви, особено голобрадите. Ниту една друга жена не била толку моќна во сладострастието. Често одела на организираните пирови со десет и повеќе момчиња, на врвот од машката сила и искусни во рзвратот, и ноќта ја минувала со сите нив. А кога тие се изморувале од таа работа, таа одела кај нивните робови, понекогаш триесетина на број, и имала односи со секој од нив, без да се засити од таа срамна работа.

Еднаш Теодора отишла во домот на еден виден човек, и како што раскажуваат, скокнала на работ од масата, пред погледот на сите присутни на пирот, ги кренала безобразно алиштата од нозете нагоре и не се засрамила отворено да ја покаже својата бесрамност. Таа го вршела својот занает со своите три дупки, но пак била незадоволна и ја укорувала природата што не ги проширила доволно и оние на нејзините гради, за да може да измисли и за нив некој нов вид однос. Многупати забременувала, но речиси веднаш успевала да пометне, со вештачки средства...“

И? Грозно? Да, нели?

Никој од нас не може да си замисли дека една идна императорка (поточно сопруга на император) е возможно да била ваква.

Но, според мене, сите особини кои се претходно опишани се добри предиспозиции за владетел. Ќе издвојам некои од нив:

1. Недоволна образованост и снаодливост

Владетелите се свесни дека им недостасува образование, но тие се снаодливи и на други начини да ја надополнат таа празнина.

(...Бидејќи не знаела да свири на флејта ниту на харфа, ниту пак била обучена за танчерка, таа требало постојано да си го продава телото...)

2. Подготвеност за сценски настап и бесрамност

Секој владетел мора да застане пред толпата, пред погледот на сите да го покаже (барем едно) своето лице и да разоткрие голем дел од својот живот. Да ужива во својата голотија на која другите и се восхитуваат (или онанираат на неа).

Бесрамно да застане и да лаже пред толпата, да не се срами од своето минато па макар и колку да е тоа гнасно (а за ова не е проблем зашто бесрамникот не се срами од ништо, а најмалку од своите постапки)...

(...скокнала на работ од масата, пред погледот на сите присутни на пирот, ги кренала безобразно алиштата од нозете нагоре и не се засрамила отворено да ја покаже својата бесрамност...)

3. Иницијативност и манипулација

Владетелот секогаш треба да предводи и да ја започнува играта. Исто така, мора да умее да ја заведе толпата за таа бескомпромисно да го следи. Потоа, откако таа ќе биде целосно под контрола, може слободно да манипулира со неа.

(...Никогаш не оставала таа да биде освоена, напротив, со примамлива насмевка и со ласкање, со заводливо одење, ги намамувала своите жртви, особено голобрадите...)

4. Истрајност

Во случај на неуспех, владетелот мора да истрае и со крената глава да продолжи понатаму.

(...Дури и кога ја тепале и ја опсипувале со навреди и со шлаканици, таа весело се шегувала и громко се смеела...)

5. Издржливост

Владетелот мора да биде издржлив и психички и физички. Физичката кондиција му треба за сценските настапи, а психичката, всушност таа и не му треба, бидејќи ја поседува особината од точка 2 (бесрамноста).

(...Често одела на организираните пирови со десет и повеќе момчиња, на врвот од машката сила и искусни во рзвратот, и ноќта ја минувала со сите нив. А кога тие се изморувале од таа работа, таа одела кај нивните робови, понекогаш триесетина на број, и имала односи со секој од нив, без да се засити од таа срамна работа...)

6. Инвентивност

Владетелот мора да измислува нови начини за манипулација и владеење со другите.

(...Била недостижна за изнаоѓањето нови начини за љубовни односи и со тоа успевала трајно да ги освои душите на развратниците...)

7. Блискост со сите слоеви во општеството

Владетелот мора да покаже отвореност кон сите од толпата (на сите да им се додвори), па дури и да биде во најблизок контакт со нив, на пример со најсиромашните и со геј-популацијата.

(...но таа не се воздржувала од тие работи и се оддавала на срамен полов акт на машки начин, со пропаднати момчиња, а тоа го правела дури и со робови...)

8. Бесчувствителност

Ако треба, за власт и кариера, владетелот мора да биде подготвен да ги жртвува и најблиските.

(...Многупати забременувала, но речиси веднаш успевала да пометне...)

Ете, затоа не ми се виде многу чуден извадоков од младоста на Теодора - зашто таа се искалила за својата блескава иднина и кариера.

(Бидејќи ми испадна многу долг текстов, а не дојдов ни до половина, другите коментари за книгата ќе бидат во некој следен пост).

Јустинијан - еден од симболите на Скопје

Македонија е толку многу богата со историја, археологија, природни реткости и убавини, а толку сиромашна со трговски дух, што не е чудо што никој не ни доаѓа во посета (мислам на туристите).

Што може да се продаде, односно што лесно би купиле странските туристи? Мислам дека за тоа се потребни светски познати личности од минатото кои ќе ги врземе со определено место, определена приказна и купишта дрангулии за продажба.

Значи, прво ни треба светски позната личност која има врска со нашава територија. Многумина ќе си речат дека такви не постојат. Дека никој интересен не е од тука. Голема грешка! 

Еве, на пример - Јустинијан. Најголемиот број Македонци не ни знаат дека тој потекнува од Македонија, од место близу Скопје, сега село Таор, а во негово време Тауресиум. Зарем не можеме да го продадеме Јустинијан?

Јустинијан бил голем император, наследник на неговиот вујко Јустин, кој пак потекнува од Бадеријана (денешното село Бадер, близу Таор) и кој самиот успеал да се искачи на престолот на Источното Римско Царство заменувајќи го ромејскиот цар Анастасиј. Роденото име на Јустинијан било Управда (што би рекол Нено - многу словенско звучи за човек од овие простори, што живеел  пред „инвазијата на Словените“, односно во 5 - 6 век) и уште како дете неговиот вујко го зел при себе во Константинопол и му овозможил најдобро можно образование. Интересно е што неговото име Управда има голема врска со она по што и ден-денес е познат. Тој е составувач на т.н. Јустинијаново право кое содржи неколку книги: Јустинијанов Кодекс, Дигеста, Институционес и Новели . Јустинијановото право преживува преку Византија, Италија, навлегува во Западна Европа и станува основа на современите правни системи - што значи, постои до денешен ден. Па така, праведниот Управда кој сакал да воспостави ред и правда го оформува правниот систем кој трае веќе 1500-600 години. Сите образовани луѓе, а особено правниците знаат кој е Јустинијан и срамота е ние да не знаеме и да не можеме да ја продадеме неговата приказна.

За животот на Јустинијан може повеќе да прочитате на Вики, и од други извори, (или од тука) за да не се повторувам и јас.

Она што сите го знаат за него (освен она во врска со правото) е дека бил женет за преубавата, но контроверзна Теодора и дека бил голем градител. Најзначајна негова градба е храмот Света (Аја) Софија кој се уште го краси Истанбул и „непронајдениот град“ Јустинијана Прима. Градот долги години (па и векови) се барал на погрешно место, односно во Србија, најверојатно поради искомплексираноста на Македончето и невербата дека може една таква историска мистерија може да се реши тука. А тоа тука - значи ептен тука - најверојатно Скопје, односно  во делот кај Калето, Скупи и Аквадуктот се наоѓал раскошниот град на Јустинијан - Јустинијана Прима. Сепак, преголемата очигледност на топонимите кои речиси се непроменети (Бадер - Бадеријана; Таор - Таурисиум), како и странската сугестија (уште пред стотина години, англискиот истражувач, археолог и патописец Артур Еванс, посочил дека Градиште кај Таор е најверојатно родното место на Јустинијан) ги убеди македонските историчари и археолози дека треба да го прифатат непобитниот факт. Зашто, тој градот го изградил во непосредна близина на родното место - значи Скопје. А и Таор треба да се стави на продажба, па не е малку да се посети родното место на Јустинијан!

За среќа, работите се движат во добра насока. На археолошкиот локалитет  Таор и оваа година ќе се работи, а освен официјалната страница, оваа година е направен и блог (фотографијата е преземена од таму) каде ќе се прикажуваат сите тековни работи (ептен ме радува).

Сепак, мислам дека овие чекори се премали. Дури смешно изгледа преголемата радост на ангажираните околу овој проект во врска со поставувањето на патоказите кои се губат во мноштвото други реклами (да, подобро е од никакви, но 5 минути гледав во таблите за да ја пронајдам вистинската). 

За да го продадеме Јустинијан и да ги привлечеме странските туристи -  треба цело Скопје (и Македонија) да „вришти“ со Јустинијан. 

Да го има на парите, да го има на сликички, мали мозаичиња (бидејќи тоа е единствената и најпозната слика на Јустинијан), 

измислени скулпури, споменици, брошури, летоци, да има вистински пат кон Таор (зашто сегашниов е жив срам) и средување на локалитетот. Покрај другите големи личности (за кои ќе пишувам во некој од следните постови) Јустинијан треба да стане заштитен знак на Скопје и Македонија. Кога ќе се отвори било кој сајт за Македонија - треба Јустинијан да боде очи, да се нуди и продава неговата приказна. 

Е, многу би сакала ова да се случи за време на мојот живот.

(Еве уште неколку интересни врски за Јустинијан:

Од Крале Марко, од Волан;

Данило Коцевски, Јустинијана - градот кој го нема (роман).

Стоикот Сенека

„Каков напредок постигнав? Си станав пријател самиот на себеси. Тоа е навистина напредок. Таквите луѓе никогаш не се сами и им се пријатели на сите.“


Сенека потекнувал од богато семејство од Кордуба (Кордоба, Шпанија) што му овозможило да се здобие со најдобро образование (беседништво и филозофија) со цел да се искачи на највисоките државни позиции во Рим.
Уште како млад со воодушевување го прифатил стоичкото учење како и некои делови од питагорејството (селење на душата и вегетеријанството). Но, татко му не сакал тој да биде филозоф, па затоа му го прекинал школувањето и го испратил во Египет кај нивни роднина, префект. Тука се запознава со древната култура на Египет за која напишал и книга која денес е загубена.
По враќањето од Египет се зафатил со државни служби и беседништво. Во времето на Калигула истапил во Сенатот со една беседа (чија содржина ни е непозната) за која ќе заработел смртна казна. Но, тогаш се разболел од туберкулоза па смртната казна не му е досудена со верба дека и онака ќе умре. Тогаш, бил вплеткан во некои дворски сплетки и испратен на прогонство на Корзика. Обвинението било дека имал вонбрачна врска со сестрата на Калигула (што не е потврдено, но фрла поинакво светло на Сенека). За време на седумгодишното прогонство се задлабочил во филозофијата, а во Рим го вратила Агрипина, мајката на Нерон. Бил поставен за тутор на малолетниот иден император, бил воспитувач и советник, и се здобил со неограничено богатство и моќ. Станал најбогатиот Римјанин. Но, кога Нерон ќе се осамостои, богатството и моќта на Сенека ќе почнат да му пречат. Сфаќајќи ја опасноста, Сенека се повлекол на имот во Кампанија, но Нерон искористил некоја завера и го обвинил Сенека за учесник. Откако ја добил пораката од императорот, Сенека достоинствено ја прифатил, си ги пресекол вените, завршувајќи го животот во стоички дух како гостин кој е веќе заситен од гозбата.

Мисли од Сенека:

*Додека живееш, учи како да живееш.

*Учам да учам.

*И додека подучуваат (предаваат) луѓето учат.

*Тешкотиите го засилуваат мозокот, како работата телото.

*Подобро е, секако, да знаеш бескорисни работи, отколку да не знаеш ништо.

*Многуте животни неволји го учат човекот да молчи.

*Најмоќен е тој што се има себеси под сопствена моќ.

*Што мислиш за себе е многу поважно од она што мислат другите за тебе.

*Прости им на другарите, но немој себеси.

*Човекот е несреќен ако се убеди себеси во тоа.

*Како некој може да владее со другите, ако не може да владее со себе?

*Владата треба да служи, а не да господари.

*Секое патување има крај.

*Ниту една голема неправда не трае долго.

*Кога и да се измешав меѓу луѓето, секогаш потоа ќе почувствував дека сум изгубил по нешто од својата личност.

*Дружи се со оној кој те прави подобар.

*Упорната добрина го победува и најтврдото срце.

*Никој не треба да се гордее со нешто што не е негово.

*Ако живееш во согласност со природата, никогаш нема да бидеш сиромав, ако живееш според мислењето на луѓето, никогаш нема да бидеш богат.

*Сиромашен не е тој што има малку, туку тој што сака повеќе.

*Туѓите гревови се пред нашите очи, а нашите ни се зад грб.

*Додека ги одложуваме работите, животот поминува.

*Веднаш започни да живееш, и број го секој ден посебно, како посебен живот.

*Животот не е ни добар ни зол, тој е само место каде што доброто и злото постојат.

*Суровоста се раѓа од немоќта (слабоста).

*Ниту еден човек не станал мудар случајно.

*Пијанството е доброволно лудило.

Епикурејска школа

Со ширењето на Македонската Империја, со создавањето на една космополитска држава и филозофската мисла си добива еден свој нов правец.

Во овој период (на ширењето на македонизмот) се развиваат три филозофски школи кои почиваат врз темелите на претходните искуства, но кои внесуваат и нешто ново. Тоа се: епикурејската, стоичката и скептичката. Сите тие го бараат патот кон среќниот и спокоен живот, но препорачуваат различни патеки.

Епикурејската школа е наречена така според нејзиниот зачетник - Епикур. Тој е роден на островот Самос (Сам со грчка наставка -ос?), од каде потекнува и Питагора, а во непосредна близина се местата од каде потекнуваат и другите славни филозофи како: Талес, Анаксимандар, Анаксимен и Хераклит. Епикур ќе основа неколку школи и ќе се здобие со голем број приврзаници. Најпозната е неговата атинска школа каде неговата група ќе биде нарекувана „филозофи од градината“ бидејќи се собирале во една градина која тој ја купил. За да не го критикувам многу, за негова среќа, во својата дружина тој вклучувал луѓе од сите сталежи, родови и полови. Што значи, во неговата школа имало и богати, и робови и жени. Всушност, тоа наликувало на „хипи комуна“ каде заедно живееле луѓе со слични размислувања, се дружеле, разговарале и си уживале, одвоени од надворешниот свет. Епикурејската филозофија и начин на живот продолжува да егзистира и по смртта на Епикур, до римско време, а има приврзаници и многу подоцна, односно со појавата на модерната филозофија.
Според Епикур, целта на филозофијата е човекот да го направи среќен. Тој препорачува да се живее согласно со природата, и во суштина е хедонист, сметајќи дека задоволствата ја чинат среќата. Тоа го поткрепува со однесувањето на тукушто родените деца кои знаат што е задоволство, што значи дека тое е инстинктивно, длабоко вкоренето тежнение на нашата природа. Но, тој предупредува дека постојат природни и неприродни желби (задоволства) кои сакаме да ги оствариме. Разликата е во тоа што природните желби имаат граница. На пример, кога сме жедни, имаме желба да пиеме. Но, не може да пиеме до бескрај, туку тоа има граница. Природни, но не и нужни желби се кога сакаме да пиеме различни пијалоци, а не само вода. А, ненужни, односно неприродни желби се желбите за слава, моќ, богатство, престиж и сл. Тие ги прават луѓето алчни и обземени со своите лажни фантазми, па затоа тие никогаш не се задоволни од она што се и секогаш сакаат да бидат нешто повеќе.
Главниот мотив на епикурејската филозофија е ослободување на човекот од ограничувањата што ги наметнува лажното мнение. Тука спаѓаат нашите страсти и нагони на кои им робуваме, како и предрасудите во однос на смртта, боговите и судбината. Филозофијата треба да биде лек за душата. Со сопствените страсти и нагони треба да се справиме со умереност, и со посакување само на нужните желби и со справедливост кон другите. Размислувањето за смртта е посебно интересно. Епикур вели:
„Смртта, тоа најстрашно зло од сите, нема ништо со нас: додека не има нас, ја нема смртта, а кога смртта ќе дојде, не нема нас.“
Цицерон (Кикерон) го дава ликот на вистинскиот епикуреец и вели: „Тој секогаш наоѓа начин во секој миг и ситуација да открие задоволство во живеењето. Секогаш е ведар и расположен, дури и кога има болки, и не чека подобри времиња во иднината, туку се радува што може да го живее дадениот миг, а од минатото ги памети и чува како скапоценост убавите моменти што ги доживеал.“
Кај епикуреецот основни начела се: отсуството на стравот од Боговите и смртта, неверувањето во судбината, душевното спокојство, самодоволноста и повлечениот живот.

„Врвот“ на Античката филозофија - Платон и Аристотел

Читајќи за Платон и Аристотел сфатив колку ние професорите сме здодевни. Нашата некреативност ја покриваме со туѓи мисли и дела кои ги прераскажуваме, анализираме и ги прифаќаме како свои.

Можеби Платон и Аристотел, покрај Сократ се сметаат за најголеми филозофи во Антиката, но мене воопшто не ми се допаѓаат.
Платон целиот живот и дело му го посветил на својот учител Сократ. Во сите негови дела (дијалози) Сократ е главниот лик, а вториот е неговиот соговорник. Добрата страна на ова е што да не бил Платон, немаше да ја познаваме филозофијата на Сократ.
Најинтересното сфаќање на Платон е искажано во неговата парабола за пештерата. Таму, светот го претставува како игра на сенки. Имено, да си замислиме во една пештера група луѓе кои се присилени да го поминат целиот живот седнати со грб кон излезот и гледајќи во ѕид. Зад нив, исто така има голем ѕид зад кој некои налик на луѓе движат разни предмети. Од огнот што гори зад чудните суштества на ѕидот се создаваат сенки. Луѓето од пештерата никогаш не виделе ништо друго освен овие сенки, па затоа мислат дека тоа е се што постои на светот.
Според Платон, светот што ние го гледаме се сенките во пештерата, а всушност, надвор од пештерата се наоѓа вистинскиот свет, светот со јасни облици. Тој смета дека постои посебна реалност зад „светот на сетилата“ кој го нарекува „свет на идеи“.
Преку оваа парабола Платон го прикажува патот на филозофот кој од нејасните претстави доаѓа до вистинските идеи кои постојат во заднината на појавите во природата.
За разлика од него, Аристортел (супер текст за Аристотел) е свртен кон сетилата на кои им верува, а не кон идеите и душата кои се неопипливи.
Всушност, Аристотел е важен што целокупното претходно знаење го систематизирал, го запишал и се смета за основоположник на многу науки. Но, според мое видување, кај него нема никаква оригиналност, ништо ново. Тој ја воведува научната терминологија која и денес се употребува и заради тоа е значаен, но... Една работа не можам да му простам - машкиот шовинизам!
Аристотел сметал дека жената е човек со „фалинка“, дека таа е „непотполн маж“. Според него, детето ги наследува само татковите особини, тој е сејачот и активниот, а жената е пасивната (таа што прима) и го дава само „месото“ на детето. Најлошото од ова негово „ограничено“ сфаќање за жената е тоа што во Средниот век токму ова било прифатено од црквата и со векови останало како од „Бога дадено“ правило (иако во „Библијата“ нема никаква основа за ваквото сфаќање на жената).
Аристотел потекнувал од Македонија, се школувал кај Платон, а му бил учител на Александар Македонски. Кога овој тргнал во своите „походи“, Аристотел отишол во Атина, каде никогаш не бил сосема прифатен, но по смртта на Александар избегал од таму, од страв да не му се случи истото што му се случило на Сократ (да биде осуден на смрт).
Всушност, со Александар започнува една нова епоха, од западниот свет наречена „хеленизам“ и која нема врска со Хелада. Малите градови - државички (полиси) стануваат дел од огромната Македонска Империја, која станува мултинационална држава и каде официјален јазик станаува коине.
Како што можев да забележам (и кај претходните филозофи), оригиналната филозофска мисла не потекнува од тие државички (Хелада), туку од периферните територии како Тракија, Македонија, Фригија, Лидија (Мала Азија), Италија.
Жими еден Сократ потекнува баш од Хелада (Атина), и него си го осудиле на смрт. По него, Платон основа Академија во која се образуваат млади луѓе, а во близина се оформуваат двете школи на циниците и киренците.
Но, нов печат на новото време му даваат трите школи со оригинални идеи врз основа на старите: епикурејската, стоичката и скептичката.

Ајде да летаме...

Ја сакам уметноста во секој облик. Ми предизвикува пријатни чувства, ми буди некоја исконска сила, ми ја разблажува душата и понекогаш ме тера да плачам од среќа.

Иако немам никакви познавања од музиката, ќе пишувам за неа, како лаик, како слушател и уживач и како возрасна.

Ќе почнам од денешната музика.

Колку има било каква уметност во денешната музика? Не сакам да бидам како некое старо дртало кое критикува сè што се однесува на новото, на она што го конзумираат младите, ама... ако ви личам така, баш ми е гајле.

Што слушаат денес младите?

Има една голема група што слушаат турбо-фолк, се качуваат по маси и паѓаат во несвест на текстови како „јас сум жаба, жаба“ и слични. За овие коментарот е излишен.

Една група слуша поп музика, или популарна, со лесни ритмови и текстови, песнички што се вртат по радио и лесно влегуваат во уво. Улогата на оваа музика е токму таа - да развеселува и по 5 минути да се заборава. Тука спаѓаат песничките од македонската, поранешната југословенска и странската естрада. Ретко, но се случува од оваа категорија да излезе и некоја вредна песничка - евергрин.

Оние млади, пак, што сакаат да бидат малку поразлични од останатите, слушаат хип-хоп (претежно странски, зашто го презираат домашниот), потоа метал (кој произлегол од хеви-металот, односно од хард-рокот, а сето тоа од рокот), кој не многу во дразбите што ги предизвикува се разликува од техно-трансот.

Трансот е типичен претставник за тоа каде сака да оди младината денес. И немојте погрешно да ме разберете, сакам транс и убаво ми е да играм на него. Тој дел можам да го сварам - да одиме по журки, да се опуштиме, да скокаме на транс. Ама како може транс да се слуша за опуштање и уживање во убавината на музиката? Не може! А тоа некои го прават. (Сега ми светна една мисла - можеби е во прашање Павлов ефект. Односно, кога се слуша оваа музика се предизвикуваат чувства, сеќавања од претходната журка на која се „летало“).

Што е транс? И самото име си кажува - никој не сака да скрие. Музика (или нешто слично) која предизвикува „поинаква“ состојба од нормалната - состојба на транс. Но, бидејќи таа музика е целосно синтетичка (без употреба на ниту еден музички инструмент) самата не може да предизвика никаква состојба, па затоа се потребни дополнителни „опојни средства“ за да се влезе во „филмот“. Таа музика нема текст (што секако не е неопходен), но кога го има е поврзан со некаква дрога што крева, како екстази, кокаин и сл. Еве на пример: Skazi - Cocaine, Skazi - XTC.

Современата музика нема никаква вредност - таа се прави исклучиво за пари и за ништо друго!

Кога сакам да слушам музика, а не да ми дрнда нешто во позадина, морам да си изберам нешто од минатото, барем од минатиот век.

Може да се направи навистина одличен избор на музика создавана од 1970 до1990 и светска и поранешнојугословенска. Ако почнам да набројувам ќе заглавам, ама ќе дадам пример.

Од бивша ЈУ - Бијело дугме, Леб и сол, Екатерина Велика, Електрични оргазам, ма премногу се...

Од светот, почнувајќи со Елвис, Битлси, Ролингстонси, па, Лед Цепелин, Дорс, Дип Парпл, Пинк Флоид итн. итн.

Нивната музика има вредност, но и тие не се она највозвишеното.

Сигурно сте ги слушале, но слушнете ги уште еднаш да ја почувствувате разликата.

Моцарт: Rondo Alla Turca , Eine kleine Nachtmusik - Allegro, Piano Concerto No. 21 - Andante , Requiem - Rex tremendae - 5 - Solti;
Бетовен: Symphonie Nr. 5, Ода на радоста, За Елиза, Љубовна приказна, Месечева соната,
Чајковски: Piano Concerto Part 1, Лебедово езеро;
Шуберт: Аве Марија
и многу, многу други кои се создадени од гении за луѓето да можат да ја почувствуваат убавината и големината на музиката и нејзината моќ да нè качи на некое друго ниво без дополнителни опојни средства.

Циклично потсетување за бесмислата...

Колку сме свесни за бесмислата на своето постоење?
Мразам текстови кои ги започнувам со реторски прашања, зашто сите очекуваат одговор - а тие се прости констатации. Ама, еве, сепак да одговорам - многу! Многу, зашто секој момент во денот се трудиме да го докажеме спротивното! Работиме илјадници безначајни работи за да немаме време да си го поставуваме прашањето - која е смислата на нашето постоење? За да може да бидеме среќни и расположени во сите тие безначајни работи наоѓаме смисол, но кога ќе ги собереме илјадниците плусови - илјадниците „смисли“ секогаш доаѓаме до истиот минус - бесмислата.
Во литературата за првпат пред дваесетина години се соочив со горчливото чувство на бесмислата - тоа беше „Странецот“ од Ками, пред десетина години со „Чекајќи го Годо“ од Бекет, а вчера со „Тунел“ од Ернесто Сабато. Сите три книги ми ги предизвикаа истите чувства. Ја затвараш книгата - и почнуваш од почеток со надеж дека ќе откриеш трошка оптимизам, скриена смисла - но, не! Јасно е - животот е толку бесмислен што дури е бесмислено да се пишува за тоа.
Дали и колку сите ние сме Мерсо или Кастел? Сеедно ли ни е што се случува околу нас, какви се чувствата на другите луѓе, колку вистински сочувствуваме со туѓите трагедии и на крајот, дали ние поседуваме чувства? Се разбира дека не зборувам за сетила. Зборувам всушност за најдлабокото чувство - чувството на љубовта. Зашто радост, среќа, тага, очај чувствуваме секојдневно и тоа се краткотрајни чувства кои го менуваат нашето расположение. Но, љубовта! Постои ли вистински? Или ја измислуваме за да не ни биде толку многу здодевно и за да не бидеме толку осамени?
Еве, да почнам од себе...
Сакам ли некого вистински или си правам приказни кои ми одговараат, а сум ги прочитала некаде. Веројатно, од сите прочитани љубовни приказни и изгледани филмови, сум си направила комбинација и сега си ја замислувам љубовта на одреден начин.
На пример, личноста во која треба да се вљубам треба да биде исклучително интелигентна, образована, да сака слични работи како мене, уметноста, литературата (да не биде некој забеган научник), да ја сака природата каде ќе поминува време со мене, да сака патувања и да патуваме зедно, одвреме навреме да ме остава да уживам во мојата осаменост итн. И... сретнувам некоја личност. Во мојата свест постојат претходните критериуми и јас постојано ги ловам позитивните особини кај дотичната личност, а ги отфрлам оние кои не ми се допаѓаат. На пример, тој е интелигентен, ја сака уметноста, но во животот има прочитано 3 книги. Оваа лоша информација, зашто не сакам да ја отфрлам можната „вистинска љубов“, ја ублажувам со утеха дека тој е во тек со литературата, чита критики и може да разговара на определената тема. Но, дали е исто? Кога сакам да разговарам за некоја прочитана книга сакам да ги споделам чувствата и изворните размислувања што таа ги предизвикала кај соговорникот, а не да се презентираат студии и критики за неа. Понатаму, тој ја сака природата, ама од дома, само да ја гледа од прозорец или на телевизија. Сака патувања, ама мрази возови, авиони и не сака да вози. Каде води сето ова? Во првите моменти кога заради нешто сме помислиле дека сме ја пронашле „вистинската“ личност ние продолжуваме да си ја создаваме приказната на нашата идеална љубов гледајќи ги само позитивните работи, а ублажувајќи или отфрлајќи ги сите што не ни одат во прилог. Така, ние се чувствуваме многу убаво, како „во облаци“, уверени дека сме ја нашле сродната душа. Тогаш светот ни изгледа прекрасен, луѓето добри, постојано сме полни со енергија и ентузијазам (дури подоцна сфаќаме што се не сме сакале да видиме - па затоа љубовта гасне). Заради овие чувства на „летање“ ние си создаваме приказни. Реално тие не постојат. Но, ако се помириме со фактот дека не постојат, тогаш ќе бидеме како Мерсо, како изгубените човечиња од „Чекајќи го Годо“ или како Кастел од „Тунел“.
Во „Тунел“ малку повеќе внимание е обрнато на љубовта и осаменоста како дел од бесмислата (за разлика од „Странецот“ и „Чекајќи го Годо“ - каде се е бесмислено).
Кастел е сликар кој ги презира сите луѓе и во својата осаменост посакува да ја најде вистинската љубов. На неговата изложба единствено една жена се загледува во аголот на една слика во која е насликан прозорец и море. Тоа е доказ за Кастел дека таа е единствената што го разбира. Успева да биде со неа, ја прогонува, ја измачува со прашања и потврди за љубовта, ги изнаоѓа заедничките нешта, иако се тие малку - и на крајот ја убива. Зошто? Зашто таа не е тоа што тој си замислил дека треба да биде!
Во извадоков е целата поента на книгата, па и целата поента на илузијата за „вистинската љубов“ (супер е):
„Но, дали навистина се споија и ходниците на нашите души се допреа? Каква глупава илузија ми беше сето ова! Не, ходниците продолжуваа паралелни како и порано, иако сега ѕидот што не разделува е како ѕид од стакло и јас можам да ја видам Марија како една тивка и недопирлива фигура... Не, овој ѕид никогаш не бил таков: понекогаш стануваше од црн камен и тогаш јас не знаев што се случува од другата страна, што е со неа во тие незнајни моменти, какви чудни работи се случуваа; и дури мислев дека во тие моменти нејзиното лице се менува и дека една гримаса на потсмев го деформира и дека можеби има смеења вкрстени со некој друг и дека сета приказна со ходниците е една моја смешна измислица или верување и дека во секој случај постоеше еден единствен тунел, темен и осамен: мојот, тунелот во којшто помина моето детство, мојата младост, целиот мој живот. И во еден од тие проѕирни делови од камениот ѕид јас ја видов оваа девојка и наивно верував дека доаѓа по друг тунел, паралелен на мојот, кога во суштина му припаѓа на широкиот свет, на светот без граници на оние што не живеат во тунели; и можеби се приближила од љубопитност до еден од моите чудни прозорци и го наѕрела светот на мојата самотија за која нема спас, или ја заинтересирал немиот јазик, тајната на мојата слика. И тогаш, додека јас напредував само по мојот ходник, таа го живееше надвор својот нормален живот, бурниот живот што го живеат луѓето што живеат надвор, тој интересен и апсурден живот во кој има игранки, забави, веселост и безгрижност. И понекогаш се случуваше кога поминувам пред некој од моите прозорци таа да ме чека нема и неспокојна (зошто да ме чека? и зошто нема и неспокојна?); но, понекогаш се случуваше да не стигне на време или го забораваше ова кутро затворено суштество, и тогаш јас, со лицето стиснато до ѕидот од стакло, ја гледав како во далечината се насмевнува или танцува безгрижно или, што беше најлошото, воопшто не ја гледав и ја замислував на недостапни или бесрамни места. И тогаш чувствував дека мојата судбина е бескрајно поосамена отколку што мислев.“

(Многу им благодарам на моите А2а за книгата)

Рајко

Приказната за Рајко е надоврзување на приказните за св. Трифун и водолиите.

Рајко Жинзифов, се родил и умрел на 15. февруари.

Неговото крстено име било грчко, Ксенофон Ѕинѕиф (според презимето Влав), кое под влијание на Димитар Миладинов си го сменил. Какви биле националните чувства на Ѕинѕифа во моментов не ме интересираат. Интересно е што тој, роден еден ден по св. Трифун, во далечната и студена Русија каде студирал, му се предал на порочниот светец (односно, му се предал на алкохолот). Во прилично депресивна состојба, славејќи го својот празник (и роденденот и св. Трифун) претерал во целосното „предавање“ и си умрел (на својот 38 роденден).

Стипендијата на Прличе

Го утнав роденденот на Прличев, беше на 30 јануари, а денес е 6 февруари - денот на неговата смрт. Велат дека по повод нечија смрт не се пишува и јас сега тоа не го правам - пишувам по повод уште една водолија (бидејќи се опседнав со водолиите).
Прличе е најталентираниот поет од времето на македонскиот романтизам. А случката со неговата награда е доказ дека ништо не е сменето во односот на Грците кон Македонците уште од 1860 година (па и многу, многу порано).
Додека студирал во Атина Прличе решил да се пријави на тамошниот книжевен конкурс што се одржувал секоја година. Со својата поема „Средарот“ напишана на совршен грчки јазик на анонимниот конкурс ја добива првата награда. Од јазикот не можеле да забележат дека не е Грк, но од темата на поемата и имињата на ликовите јасно било дека авторот е Словен. Затоа при доделувањето на наградата не постапиле како со другите овенчани со ловоров венец. Не му ја предале јавно, не му ја спомнале паричната награда која следувала (па тој морал самиот да оди и да ја бара бидејќи бил сиромашен) и врв на се е дека стипендијата за студирање во Берлин или Оксфорд, што била дел од наградата, можел да ја прими само ако стане Грк (односно ако се откаже од се словенско во него).

И, што е финтата?

Некоја деценија порано во Виена живеел и се збогатил Македонецот Баронот Константин Бели родум од Пела. Иако живеел удобен и богат живот никогаш не си ја заборавил татковината и дел од своето богатство сакал да и го остави.
Во личната порака за ова баронот Бели пишува:

„Кога Македонија ќе достигне таков степен на развиток за да создаде свои училишта, тогаш општинскиот совет на Пела е должен книгите да и ги отстапи на јавноста во Македонија“;

• остава дел од имот во пари со Завештание од нив:

„Да се издржуваат извесен број клиники во кои се лекуваат Македонци болни од секаква болест“ a овој Фонд да се вика:

„ЛЕГЛА НА БОЛНИТЕ – ЗАШТИТНИЦИ НА БАРОНОТ КОНСТАНТИН БЕЛИ - МАКЕДОНЕЦОТ“.

• основа и Фонд за образување Македонци – студенти и го именува со:

„КОМИСИЈА ЗА СМЕСТУВАЊЕ МАКЕДОНЦИ ОД ОСТАВНИНАТА НА КОНСТАНТИН БЕЛИ“.

Баронот Константин Бели изнесува и подробности дека потпишал и „Завештание” при Баварската влада од чија камата:

„Да се дава стипендија на двајца Македонци за време од 6 години што би студирале на Академијата во Минхен” кои баронот однапред ги признава – како „усвоени синови на г-дин Бели“.

Единствен услов кој се барал од нив во тестаментот е:

„ДА ЈА САКААТ И ДА ЈА ПОЧИТУВААТ НАШАТА ДРАГА НЕКОГАШ СЛАВНА ТАТКОВИНА - МАКЕДОНИЈА“

(преземено од Македониум)

Иако желбата на Бели била конкретна и јасна ништо од ова не му било исполнето. Неговиот фонд Грците успеале да си го грабнат за себе (зашто нели, Македонци не постојат), ниту книгите некогаш дошле во Македонија, а и оние кои ја заслужиле стипендијата - никогаш не ја добиле!
Па така и Прличе - иако тие пари биле од Македонец за Македонец стипендија не добил зашто не сакал да стане Грк.
А тоа колку е Прличе Бугарин, е сосема друга приказна....

За Гоце

4 февруари - роденден на Гоце.

И тој водолија, па затоа е јасно зошто светот го гледал ко поле (ливада, нива, или што ли беше) за културен натпревар меѓу народите.

Иако нема врска со неговиот роденден, туку со неговата смрт, интересен ми е написот во London Times - New York Times од мај 1903 во кој убаво си пишува чиј водач загинал и кој го предал. Како што можам да прочитам, таму никаде не се споменува Бугарија (ниту Србија), а шпионот е секогаш истиот.